s
s

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

GO TO MLC HOMEPAGE

MLC

 

 

 

 

 

ONLINE BOOKSTORE FEATURED TITLES

 

Best of Irish Poetry 2009
Best of Irish Poetry 2010

Editor: Matthew Sweeney

 

 

Songs of Earth and Light

Songs of Earth and Light
Barbara Korun poems translated by Theo Dorgan

 

 

Done Dating DJs
Done Dating DJs
by Jennifer Minniti-Shippey
Winner, 2008 Fool for Poetry Competition

 

 

Richesses

Richesses: Francophone Songwriter Poets
Edited and translated by Aidan Hayes

 

 

 

 

Munster Literature Centre

Create your badge

 

 

 

 

 

Arts Council

 

 

Cork City Council

 

 

Foras na Gaeilge

 

 

Cork County Council

   

 

 

GONTA le ALEX HIJMANS:

Léirmheas le Ken Ó Donnchú

 

 

 

 

Kenneth Ó Donnchú

Is as Corcaigh do Ken Ó Donnchú. Ceithre bliana caite aige ar an ollscoil i ngealchathair na Gaillimhe mar ar fhoghlaim sé Gaeilge. Tá cónaí air i bPrág le bliain go leith anuas agus é ag múineadh Gaeilge in Ollscoil Sheárlais ansiúd. Éirithe as foghlaim na Seicise le déanaí chun tabhairt faoin bPortaingéilis mar go mbeidh sé ag imeacht go Mósaimbíc na hAfraice an samhradh seo. Suim mhór aige sa cheol agus i gcúrsaí spóirt.

 

 

 

 

 

 

 

Gonta le Alex HijmansGonta

Alex Hijmans

(Cló Iar-Chonnact, 2012)

Tagairt: 9781907494291

€14

Ceannaigh Gonta ag Cló Iar-Chonnact

 

 

Bhog Alex Hijmans ó Éirinn chun na Brasaíle sa bhliain 2007. D’fhág sé slán ag Gaillimh, ag an bpost tuairisceoireachta a bhí aige le TG4, agus chuaigh ‘ar thóir an tsonais i mbruchbhaile bocht’, i dTancredo Neves i gcathair an tSlánaitheora. I 2009 foilsíodh Favela, cuntas leis ar cheantar sin chathair Salvador, agus ar na sé mhí a chaith sé ag maireachtaint ann. Bhí údar sonais ann roimhe, óir is as an gcathair chéanna dá fhear céile. Sonas de shórt eile a shantaigh sé in éineacht le sonas an ghrá, is é sin an sonas, mar ab fhacthas dó, a bhí ar ‘pobal a bhí ag feidhmiú mar phobal’. Aon duine a thug níos mó na seachtain saoire in áit ar nós Salvador tuigfidh sé láithreach cad é ba bhun le fiosracht seo an údair.

 

Ní hí an tóraíocht chéanna is cúis leis an leabhar seo, áfach, ná ní saothar neamhfhicsin atá ann ach an oiread. A chéad chnuasach gearrscéalta atá chugainn, ag leanúint dá chéad úrscéal, Aiséirí, a cuireadh i gcló anuraidh. Ba éasca an leabhar seo, agus go deimhin an t-údar féin, a mholadh de bharr go bhfuil a leithéid ann in aon chor: Ísiltíreach a scríobhann as Gaeilge faoi chúrsaí an tsaoil mhóir i gcéin, an saol mór úd nach mbaineann mórán le hÉirinn ná leis an nGaeilge. Is fiú béim a leagan air, gurb údar Gaeilge é seo nach mbacann le ‘ceist na teanga’ ná ‘cúis na teanga’ ina shaothar, bíodh sé ag scríobh go cruthaitheach nó i mbun iriseoireachta. Faillí a dhéanfaí, ámh, in iniúchadh a shaothair dá ndíreofaí ar an ngné sin dá chuid oibre, mar nach chuige sin atá sé. Scríobhann sé as ceithre theanga agus é ag saothrú a choda; níl sa teanga s’againne ach meán eile lena bhfeiceann sé os a chomhair amach a chur ar phár. Cé go bhfuil ráite aige cheana (1) go mbíonn dúshláin áirithe le sárú ag an scríbhneoir Gaeilge a thugann faoi chur síos a dhéanamh ar an saol nua-aimseartha, don chuid is mó ní haon nath leis na deacrachtaí céanna úd a chur de dhroim seoil sa saothar seo.

 

Gonta mhuintir Bahia, nó muintir Salvador, ábhar na scéalta seo. Cuirtear go leor de na téamaí atá faoi chaibidil in Favela faoinár mbráid anseo, na gonta sin a fhulaingíonn pobal a mhaireann beo bocht: an foréigean, an bochtanas, agus an bhuairt agus an neamhchinnteacht shíoraí a eascraíonn astu. Déantar na téamaí seo a phlé trí eachtraí daonna a chur ar siúl, mar a bhfeicimid saol mhuintir Bahia i gcruth níos iomláine. Daoine is ea iad siúd a chónaíonn sna favelas, agus is cúng é an cnuasach gearrscéalta a fhéachann le spléachadh a thabhairt ar thionchar an bhochtanais, mar shampla, gan beann a bheith aige ar chaidrimh dhaonna na mbochtán féin. Tráchtar go beoga spraíúil orthusan tríd síos. Is minic téama eile á spíonadh, téama ar de dhlúth agus d’inneach shaol na Brasaíle é san aois a mairimid, grá na bhfear d’fhir eile, ach tabharfar faoi deara nach dtugtar an aird chéanna ar cheisteanna a bhaineann le reiligiúin na tíre anseo, mar a dhéanann Hijmans in Favela.

 

Bóthar réidh go maith don údar seo aistriú ón iriseoireacht agus ón úrscéalaiocht go ceird na  gearrscéalaíochta. I roinnt de na scéalta is giorra sa chnuasach seo, ‘Buzú’ agus ‘Pimenta’ mar shampla, léiríonn Hijmans a chumas chun reacaireacht an scéil a stiúradh, suim a mhúscailt sna carachtair iontu, agus preabadh a bhaint as an léirmheastóir seo le buille chríoch an scéil. Mar sin a dhéanann sé maidir leis an bpríomhcharachtar in ‘Ba ghlas iad na cnoic i bhfad ó shin’, seoid an chnuasaigh seo dar liom. Ligeann sé d’Eduarda aosta chríonna í féin a chur in iúl dúinn, a meon agus a tuiscint ar an saol a léiriú go mall caolchúiseach. Leantar leis an scéal féin gan fhios, nach mór, de réir mar a chuirimid aithne ar Eduarda. Casann Eduarda, críoch a haistir, agus cruachás Jucy ar a chéile ag deireadh an scéil, an réiteach ag teacht leis an gceangal. Mo thuairim gurb iad na scéalta seo is suimiúla agus is taitneamhaí sa leabhar, cé nach aon taitneamh ná sonas a bhíonn i ndán do na carachtair iad féin go minic.

 

Iriseoir é Hijmans, agus tuairisceoir nuachta a bhí ann tráth dá raibh. Feictear rian na ngairmeacha beatha sin ar an leabhar seo ar uairibh. Mar ábhar don scéal ‘Fanann a ndeirtear sa jíp sa jíp’ a bhaineann sé gaisneas, is dealraitheach, as a thaithí mar thuairisceoir nuacht teilifíse. Nochtar modhanna oibre agus dearcadh Adriano Amaral, tuairisceoir nuachta atá dall ar fhírinne shóisialta na scéalta a bhíonn á gcraobhscaoileadh aige. Tagann sé in inmhe tuisceana faoi dheireadh an scéil agus tugann aghaidh ar an gcoigríoch, mar a dhein an t-údar féin, tar éis na heachtra. An smacht a choinníonn Hijmans ar insint na scéalta atá pléite cheana, ní bhacann sé leis anseo, agus ligtear scód leis an reacaireacht sa scéal is faide den chnuasach. Maolaíonn sé seo ar neart agus éifeacht na hinsinte mar léiriú ar ghné lárnach de shaol agus de shaothar an údair.

 

Ceist a eascraíonn as cnuasach den sórt seo a léamh ná ceist na healaíne féin: cé chomh teann, nó b’fhéidir cé chomh leochaileach, is atá an deighilt idir an seanchas agus an ghearrscéalaíocht? Sainmhíniú teoranta go leor a thugaim ar sheanchas sa chás seo, is é sin, aithris nó reacaireacht bhunúsach ar an saol a chaitear/caitheadh inár dtimpeall. I bhformhór mór na scéalta cuireann Hijmans dóthain toisí lena chuid carachtar, agus lena gcuid eachtraí, le gur féidir leo seasamh astu féin mar ealaín, neamhspleách ar ar spreag iad. Ar ócáid ámhain, áfach, is amhlaidh gurb é an t-iriseoir atá i mbun pinn seachas an reacaire i mbun insinte, sa scéal ‘Faoin gcrann pequi’. Nuair a thugann Juca, an léachtóir socheolaíochta, le fios dúinn cé mhéad daoine a dúnmharaíodh i gcathair Salvador sa bhliain sin i ngeall ar dhúil a chur i nduine dá n-inscne féin, ní hé Juca ná aon charachtar eile sa scéal atá á rá seo linn. Is iriseoir nó tuairisceoir atá ag cur figiúir os ár gcomhair, figiúr a bhaineann leis an scéal, ach atá ar scarúint ó insint an scéil de dheasca stíl na reacaireachta.

 

B’fhiú Gonta a léamh i dteannta le Favela le tuiscint níos iomláine a fháil ar chúlra na scéalta ann. Mar is dual do shaothar mar Favela tugtar cuntas ann ar an stair a bhaineann le Salvador. Don té ar suim leis bunús na cathrach, agus tionchar stair chorraitheach Bahia ar an dream atá suas anois ann, méadófar ar an gcaidéis a chuirfidh sé i scéalta Gonta ach Favela a bheith in aice láimhe i rith an ama. Is é is dóichí go mbainfidh sé breis pleisiúir as an gcéad chnuasach seo de ghearrscéalta le hAlex Hijmans ar an gcúis chéanna freisin.

 

1. Féach an t-alt seo leis in Comhar maidir le plé ar cheapadh téarmaí don scríbhneoir nua-aimseartha i gcéin: http://www.iriscomhar.com/colunaiocht.php

 

 ©2012 Ken Ó Donnchú

 

Author Links

 

Céim ar Chéim (RTÉ)--25 Meán Fómhair 2008 (MP3, 44.4 MB)

'Daoine A Itheann Daoine': Léirmheas le Donchú ag Southword Journal

Ó Donnchú ag Beo!

 

 

CLÁR AR AIS GO DTÍ AN BARR AN CHÉAD LÉIRMHEAS EILE

 

 

   
 
©2009 Southword Editions
and
Munster Literature Centre
   

Southword 6 Southword No 7 Southword No 8 Southword No 9 Southword No 10 Southword 11 southword 12 Southword No 14 Southword No 15